Mahimmancin Shirin TMP Wajan inganta samar da kudaden shiga a Najeriya

DAGA YASIR SANI ABDULLAHI 

Najeriya da ke da arzikin albarkatun man fetur a sassa da dama na kasar, har yanzu tana fama da rashin isassun kudaden shiga domin aiwatar da shirye-shiryen gwamnati da ayyukan raya kasa.

Asusun ba da lamuni na duniya IMF, a watan Disambar bara, ya ce Najeriya ba ta samun isassun kudaden shiga da za ta tallafa wa bukatunta na ci gaba.

Kungiyar Mawallafa Jaridun Yanar Gizo Ta The Association of Online Media Guild Tana Taya Al’ummar Musulmi Murnar Bikin Babbar Sallah 

Rahotanni na nuni da cewa cewa kudaden shigar da kasar ke samu daga kashi tara cikin dari zuwa daga GDP, yana da karanci sosai, kuma bai isa ya tallafa wa cibiyoyin kare lafiyar jama’a da kashe kudaden raya kasa ba, tare da kare yan kasar masu rauni.

A yayin gabatar da kasafin kudin na bana, Ministan Kasafin Kudi da Tsare-Tsare Tattalin Arziki, Abubakar Bagudu, ya bayyana samar da kudaden shiga a matsayin babban kalubalen kasafin kudin da Najeriya ke fuskanta.

Sai dai Bagudu ya bayyana cewa gwamnatin tarayya na duba manufofin haraji da na kasafin kudi da nufin inganta samar da kudaden shiga.

A watan Oktoban da ya gabata, Era Dabla-Norris, Mataimakin Darakta, Sashen Kula da Kudi, IMF, yayin da yake magana a taron shekara-shekara na Bankin Duniya/IMF a birnin Marrakesh na kasar Maroko, ya bayyana cewa rabon kudaden shigan Najeriya da GDP ya yi kadan dangane da sauran kasuwanni masu tasowa da kuma kasashe masu tasowa.

Don magance damuwar IMF da sauran masana tattalin arziki na duniya, gwamnatin Najeriya, ta samar da ingantattun manufofi da tsare-tsare don kara habaka samar da kudaden shiga don hanzarta ci gaban tattalin arzikinta.

Daya daga cikin irin wadannan tsare-tsare dai shi ne shirin sabunta aikin hukumar kwastam ta Najeriya, wanda gwamnatin tsohon shugaban kasa Muhammadu Buhari ta kaddamar a shekarar 2022.

Wani shiri na shugaban kasa, shirin na zamanantar da shi ya shafi karkatar da kudaden shiga na gwamnati, bayan shekaru da dama da Najeriya ta yi ta dogaro kan harkar mai.

Bugu da kari, aikin na zamani na da nufin inganta ayyukan hukumar kwastam ta Najeriya (NCS). Musamman ma, zai baiwa hukumar kwastam damar samun karin kudaden shiga da kuma saukaka harkokin kasuwanci yadda ya kamata, da dai sauransu.

Yarjejeniyar ta shafi Gwamatin Tarraya, wanda hukumar kwastam ta Najeriya ta wakilta, a matsayin Grantor, and Trade Modernization Project (TMP) Limited,

Aikin yana da nufin daidaita ayyukan kwastam a tashoshin jiragen ruwa da kuma daidaita tarin haraji ta hanyar Tsarin Gudanar da Kwastam (UCMS). Ya haɗa da ƙungiyoyin aiki guda bakwai: Software Development, Geospatial, Project Management, Networking and Telecom, Server and Cloud, Cybersecurity, and Non-Intrusive (Cargo Scanners).

Ana sa ran wannan shiri zai kara habaka kudaden shiga na gwamnatin tarayya sosai, inda za a kashe dala miliyan 250 a tsawon lokaci.

Kashi na farko, wanda ya kai shekaru daya zuwa shida, yana mai da hankali kan tura duk wani tsarin da ake bukata, gami da hardware, software, da sabis na fasaha. A mataki na biyu, daga shekaru bakwai zuwa 13, mai ba da izini zai ci gaba da sarrafawa, kulawa, da maye gurbin abubuwan da ake bukata.

Mataki na uku, wanda ya shafi shekaru 14 zuwa 20, yana da mahimmanci. Kamfanin TMP Limited zai ja baya, inda zai baiwa jami’an kwastam damar karbar ragamar aiki bayan shekaru shida na horarwa kan aiwatarwa.

Aikin, wanda ke ba da fa’idodi da yawa, zai baiwa NCS kayan aikin fasaha na zamani don samar da ingantacciyar ayyuka ga ‘yan kasuwa da hukumomin gwamnati.

Bugu da ƙari, mai ba da izini zai ba da tallafi na aiki, kulawa, da horarwa, tare da tura kayan aikin Watsa Labarai da Sadarwa (ICT), duk cikin tsawon shekaru 20 na rangwamen.

Yayin da ake ci gaba da zamanantar da kwastam a Najeriya, ba ya nan a duniya. The Automated System for Customs Data (ASYCUDA), wanda taron Majalisar Dinkin Duniya kan ciniki da ci gaba (UNCTAD) ke gudanarwa, ana amfani da shi a cikin kasashe sama da 80.

Tun daga shekarun 1990, Tarayyar Turai ta aiwatar da sabunta kwastan. Hakan ya taimaka wajen saukaka harkokin kasuwanci a tsakanin kasashe mambobinsa.

Ba a bar Amurka ba. Har ila yau, ya samar da wani dandali da ke ba ‘yan kasuwa damar aiwatar da izini da biyan haraji a kan layi, wanda ya kawar da buƙatar wakilai na ɓangare na uku da haɓaka ingantaccen tashar jiragen ruwa.

Hakazalika, Hadaddiyar Daular Larabawa da Sin sun aiwatar da ayyukan sabunta kwastan cikin nasara. A halin yanzu, dukkan tashoshin jiragen ruwa na Dubai da China sun dogara da tsarin sarrafa kansa.

Aiwatar da tsarin aikin kwastan na Najeriya yana da fa’idodi da yawa. Na daya, zai kara yawan kudaden shiga sakamakon ingantacciyar kwarewar kasuwanci. Kuma wannan zai haifar da ƙarin ciniki akai-akai, tare da ba da damar tattara ayyukan da ya dace, ta hanyar da kudaden shiga ke magance ɓarna.

Duk da cewa aikin zamanantar da hukumar kwastam ta Najeriya, kasancewar fasahar da ke kawo cikas, zai haifar da guraben ayyukan yi, zai kuma taimaka wajen samar da sabbin ayyukan yi. Wannan ta hanyar sabbin wuraren sabis da ake buƙata don ingantaccen aiki na aikin.

Ya zama wajibi masu ruwa da tsaki su goyi bayan wannan aiki mai fa’ida da aka tsara don yin garambawul ga ayyukan kwastam a tashoshin jiragen ruwa na Najeriya ta hanyar yin na’urar tantancewa.

Aikin da ke da nufin daidaita karbar haraji, da inganta inganci da kuma nuna gaskiya a cikin hanyoyin kwastam ta UCMS, shi ne wanda ya kamata a aiwatar da shi sosai domin amfanin Nijeriya da ‘yan kasa.

A zamanin da kasuwancin duniya ya dogara da aiki maras kyau da sauri, aikin sabunta tsarin kwastam yana da mahimmanci don ciyar da ayyukan NCS gaba, inganta inganci, tsaro, da ci gaban tattalin arziki ga Najeriya.

Don haka, dole ne a yi yunƙuri don tabbatar da cikar aikin da ingantaccen aiki. Ƙasarmu tana samun riba sosai daga gare ta a fannoni masu mahimmanci.

*Mahmud mataimakin editan PRNigeria ne kuma ya rubuta ta: babasalam1989@gmail.com.*in