Connect with us

Opinion

Tiriliyan ₦210 na Karya: Yadda Bala Wunti Ya Warware Dukkan Rudanin da Ya Mamaye Zaman Majalisar Dattawa Kan Asusun NNPC

Published

on

IMG 20260719 WA0011

Daga George Okechukwu

ABUJA — Tsawon makonni, batun tiriliyan ₦210 ya mamaye harkokin man fetur a Najeriya tamkar wata gajimare mai duhu. A gidajen talabijin, kanun labaran jaridu, kafafen sada zumunta da kuma dandalan siyasa, tambaya guda ce ta ci gaba da yawo: Shin da gaske tiriliyan ₦210 sun bace daga littattafan kudi na Kamfanin Man Fetur na Kasa (NNPC Ltd.)?

Zargin ya haifar da fushi, muhawara mara iyaka da kuma karin duba kan daya daga cikin muhimman cibiyoyin tattalin arzikin Najeriya. ‘Yan Najeriya suka zuba ido suna jiran abin da zai fito daga zaman Kwamitin Majalisar Dattawa mai kula da Asusun Gwamnati, wanda ya gayyaci tsohon Babban Manajan Hukumar Kula da Zuba Jarin Man Fetur ta Kasa (NAPIMS), Alhaji Bala Wunti, mutumin da da dama suka yi imanin ya fi kowa fahimtar yadda tsarin yake aiki.

Jihar Kano Ta Shiga Jerin Jahohi 10 Mafi Tara Kudaden Shiga Na VAT A 2026

Lokacin da kwamitin ya sake zama a Abuja, jama’a sun cika da tsammani. Wasu na jiran fallasa wata babbar badakala, wasu kuma na sa ran za a tabbatar da abin da ka iya zama mafi girman almundahanar kudi a tarihin Najeriya.

Sai dai abin da ya faru ya bambanta da duk abin da aka zata.

Advertisement

Cikin nutsuwa da kwanciyar hankali, Bala Wunti ya shiga dakin sauraron karar ba tare da hayaniya ko nuna wata alama ta tashin hankali ba. Ya zo dauke da cikakken rahoton da kwamitin ya bukaci ya shirya, sannan ya fara warware zarge-zargen da suka mamaye tattaunawa kan rahoton kudi na NNPC Ltd. na shekarar 2023.

Yayin da yake gabatar da bayaninsa, ya bayyana cewa ba rahoton da ke hannunsa kadai yake dogaro da shi ba. Ya yi amfani da gogewarsa ta shekaru masu yawa a masana’antar mai ta Najeriya. Bayan ya jagoranci NAPIMS a lokacin sauyin da Dokar Petroleum Industry Act (PIA) ta haifar, sannan ya zama Babban Jami’in Zuba Jarin Harkokin Man Fetur na NNPC Upstream Investment Management Services (NUIMS), Wunti ya nuna cikakkiyar fahimta game da yadda NNPC ke gudanar da ayyukanta.

A wani lokaci cikin jawabin nasa, cikin tawali’u ya ce:

“Ni ba kwararren akanta ba ne.”

Sai dai wannan furuci bai rage darajarsa ba. Maimakon haka, abin da ya biyo baya ya kara tabbatar da zurfin iliminsa. Cikin salo mai sauki, ya fassara ka’idojin lissafin kudi masu sarkakiya da suka jawo rudani a tsakanin jama’a, har ‘yan majalisa da sauran masu sauraro suka fara fahimtar yadda tsarin lissafin NNPC yake.

Daga karshe, da dama daga cikin sanatocin sun bayyana gamsuwa cewa zargin bacewar tiriliyoyin kudade bai samu tushe daga rahoton binciken kudin da suke dubawa ba.

Advertisement

“Na duba wannan rahoto shafi zuwa shafi,” in ji Wunti. “Ban ga inda aka rubuta cewa tiriliyan ₦210 sun bace ba.”

Wannan kalma ce ta sauya alkiblar zaman.

A cewarsa, adadin tiriliyan ₦210 bai kasance a matsayin kudin da suka bace ba. Abin da ya faru shi ne an hada wasu lambobi guda biyu daga bangarori mabambanta na rahoton kudi. Na farko shi ne kimanin tiriliyan ₦107 na bashin da ake bin NNPC (Receivables), sannan na biyu kuma shi ne kusan tiriliyan ₦103 na kudaden da NNPC ke bin wasu (Accrued Expenses).

Wunti ya bayyana cewa Receivables na nufin kudaden da wasu ke bin NNPC, yayin da Accrued Expenses ke nufin kudaden da NNPC ke bin masu kwangila, masu samar da kayayyaki da sauran abokan hulda. Ka’idojin kasa da kasa na lissafin kudi sun tanadi cewa dole ne a nuna wadannan lambobi daban saboda ma’anarsu ta bambanta gaba daya.

“Ba za a hada su kawai a ce kudin da suka bace ba ne,” in ji shi.

Yana magana karkashin rantsuwa, Wunti ya jaddada cewa babu wani bangare na rahoton da ya nuna cewa tiriliyan ₦210 sun bace.

Advertisement

A hankali zaman ya sauya daga tambayoyin siyasa zuwa darasi kan tsarin lissafin harkokin man fetur.

Domin kara fahimtar sanatoci, Wunti ya bayyana cewa NNPC Ltd. ba kamfani ba ne irin na kasuwanci kawai. Ya ce kamfanonin mai na kasa suna da ayyuka uku a lokaci guda: gudanar da kasuwanci, kula da kadarorin gwamnatin tarayya da kuma tabbatar da tsaron makamashin kasa.

Domin bayyana yadda tsohon tsarin NNPC yake kafin Dokar PIA, Wunti ya yi amfani da misalin da ya sa mutane dariya.

Ya ce tsohon tsarin ya kasance kamar “Jollof Rice”, inda aka cakuda harkokin kasuwanci, tsara manufofi da kuma aikin gwamnati gaba daya a wuri guda.

A cewarsa, daya daga cikin manyan dalilan samar da Dokar PIA shi ne raba wadannan ayyuka domin inganta shugabanci da gaskiya.

Saboda haka ne ake rike littattafan lissafi daban-daban; daya na harkokin kasuwanci, daya kuma na kadarorin gwamnatin tarayya.

Advertisement

Ya kuma yi karin haske kan wani zargi cewa an kashe Naira biliyan ₦5.8 wajen yin rijistar NNPC Ltd.

A cewarsa, ainihin kudin da aka biya Hukumar CAC da Hukumar Haraji ta Tarayya (FIRS) domin kudin rijista da Stamp Duty bai wuce kimanin biliyan ₦2.45 ba.

Ya bayyana cewa adadin biliyan ₦5.8 ya samo asali ne daga yadda aka rubuta wasu bayanan lissafi a littattafai daban-daban saboda bukatun doka, ba wai saboda an kashe wannan adadin ba.

“Kudin da aka biya bai wuce biliyan ₦2.5 ba, kuma gwamnati ce ta karba kai tsaye. Ba wani mutum ko kamfani na uku da ya samu ko sisi ba,” in ji shi.

Wunti ya kuma ba da shawarar a kara hada kai tsakanin NNPC Ltd., Ofishin Akanta Janar na Tarayya da kuma Ofishin Babban Mai Binciken Kudi na Tarayya domin inganta fahimtar tsarin lissafin kamfanin.

Ya kuma bukaci a kara nazarin Kundin Tsarin Mulkin Najeriya, Dokar PIA da sauran dokokin da ke jagorantar ayyukan NNPC.

Advertisement

A karshen zaman, Shugaban Kwamitin, Sanata Ibrahim Dankwambo, ya bayyana cewa kwamitin zai yi cikakken nazarin rahoton da Wunti ya gabatar kafin yanke hukuncin ko akwai bukatar sake gayyatarsa.

Ya kuma yi karin haske kan abin da ya jawo rudani a tsakanin jama’a.

“Domin jama’a su sani, ba mu taba cewa kudin sun bace ba. Mun ce akwai wasu alkaluma da ke bukatar karin bayani ne,” in ji Dankwambo.

Daga bisani kwamitin ya yanke shawarar ci gaba da nazarin rahoton tare da bayanan binciken kudi kafin daukar mataki na gaba.

Lokacin da sanatoci suka tashi daga zaman, yanayin ya sauya gaba daya. Tashin hankalin da ya gabaci zaman ya koma fahimtar cewa tsarin lissafin harkokin man fetur yana da sarkakiya kuma yana bukatar zurfin sani kafin a yanke hukunci.

Ko muhawarar za ta kare gaba daya zai dogara ne da rahoton karshe na kwamitin. Amma ga wadanda suka halarci zaman a wannan rana, abu guda ya fito fili: cikin nutsuwa, kwarewa da cikakkiyar fahimtar masana’antar mai, Bala Wunti ya warware daya daga cikin manyan rudanin da suka mamaye Najeriya, inda ya maye gurbin zato da hujjoji tare da dawo da kwarin gwiwar jama’a cewa abin da aka yi ta kira “tiriliyan ₦210 da suka bace” ba komai ba ne illa rudanin fahimtar bayanan lissafin kudi.

Advertisement

Marubucin wannan makala babban jami’i ne a fannin mai da iskar gas da ke zaune a Legas.

Advertisements
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Trending